Nâng cao chất lượng dạy và học môn Lịch sử trong các trường phổ thông

Nên đưa môn Lịch sử là môn bắt buộc trong chương trình giáo dục phổ thông, đồng thời là môn thi tốt nghiệp hàng năm. Cần có một bộ sách hoặc một công trình Lịch sử Việt Nam đạt chuẩn quốc gia, xây dựng các trang mạng internet tổng hợp về giáo dục lịch sử…

Đó là những ý kiến của PGS.TS Nghiêm Đình Vỳ, Chuyên gia của Ban Tuyên giáo Trung ương, Chủ tịch Hội đồng Bộ môn Lịch sử của Bộ Giáo dục và Đào tạo, khi trả lời phỏng vấn của Báo điện tử Đảng Cộng sản Việt Nam về việc dạy và học môn Lịch sử ở trường phổ thông hiện nay. 

DSCN0046THVY

PGS.TS Nghiêm Đình Vỳ trả lời phỏng vấn của Báo điện tử Đảng Cộng sản Việt Nam. (Ảnh: TQ)

Phóng viên (PV): Thưa ông, trong thời gian qua, dư luận có nhiều băn khoăn, lo lắng, thậm chí bức xúc về chất lượng thấp trong việc dạy và học môn Lịch sử trong các trường phổ thông, nhiều học sinh không hứng thú học môn Lịch sử. Theo ông, đâu là nguyên nhân dẫn đến thực trạng này?

PGS.TS Nghiêm Đình Vỳ: Theo tôi, nguyên nhân của những yếu kém trước hết là do tư duy về giáo dục chậm đổi mới, xã hội chưa nhận thức được vị trí, vai trò của môn Lịch sử, chưa theo kịp yêu cầu đổi mới, phát triển đất nước trong bối cảnh kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, dẫn đến quan niệm sai lệch về “môn chính” và “môn phụ”, coi trọng các môn tự nhiên, xem nhẹ các môn xã hội, trong đó có môn Lịch sử ở xã hội và ở nhà trường. Nên dẫn đến việc ở các trường phổ thông đầu tư về đội ngũ, kinh phí, cơ sở vật chất yếu kém.

Chưa nhận thức và thực hiện đúng vai trò quyết định nhất của đội ngũ nhà giáo trong việc bảo đảm chất lượng dạy học. Chế độ, chính sách đối với đội ngũ nhà giáo chưa thực sự tạo động lực.

Khoa học giáo dục chưa được quan tâm đúng mức, chậm đổi mới và phát triển, còn nhiều bất cập.

Về chương trình và sách giáo khoa (SGK) có một số điểm đáng chú ý: Thiếu vắng bộ Lịch sử Việt Nam chuẩn để các tác giả SGK coi đó là tài liệu chính thống để noi theo; Chưa tập hợp được đầy đủ các nhà sử học, nhà giáo dục, nhà sư phạm giỏi tham gia xây dựng chương trình và viết SGK. Đội ngũ tác giả trong một vài cuốn SGK còn mang tính mặt trận.

Kinh nghiệm tiên tiến của quốc tế và khu vực chưa được vận dụng một cách thấu đáo vào chương trình, SGK, phương pháp dạy học và đào tạo giáo viên Lịch sử.

Việc thành lập mới, nâng cấp các trường đại học quá nhanh, nhiều trong khi không đủ các điều kiện cần thiết, và các trường này cũng tham gia đào tạo giáo viên Lịch sử. Có cơ sở đại học chỉ ít cán bộ dạy, không chuyên về Lịch sử Việt Nam và Lịch sử thế giới, nhưng được mở cả ngành sư phạm lịch sử! Do đó chất lượng đào tạo, bồi dưỡng và sử dụng nhà giáo chưa được chú trọng đúng mức và chưa có những biện pháp có hiệu quả để đáp ứng nhu cầu sử dụng của xã hội và yêu cầu đổi mới giáo dục. Việc thực hiện bồi dưỡng nghiệp vụ sư phạm với thời gian 3 tháng rồi cấp chứng chỉ cho những người tốt nghiệp khoa học cơ bản để đi dạy Lịch sử đã làm chất lượng giảng dạy sa sút.

Trong khi đó, các trường, khoa sư phạm chưa thực sự được quan tâm, đầu tư đúng mức. Việc bồi dưỡng giáo viên chưa tốt, kể cả bồi dưỡng thay SGK mới. Chế độ đãi ngộ, đời sống vật chất và điều kiện làm việc của phần đông cán bộ giảng dạy hết sức thiếu thốn, nhất là giảng viên trẻ đã ảnh hưởng đến dạy học không chỉ ở phổ thông mà cả ở đại học.

Mặt khác, chất lượng đầu vào của sinh viên ngành Lịch sử trong đào tạo cũng là nguyên nhân dẫn đến yếu kém của giáo sinh tốt nghiệp.

PV: Theo ông, ngành giáo dục và các cơ quan có trách nhiệm cần làm gì để nâng cao chất lượng dạy và học môn Lịch sử trong các trường phổ thông hiện nay?

PGS.TS Nghiêm Đình Vỳ: Theo tôi, Bộ Giáo dục và Đào tạo nên đưa môn Lịch sử là môn bắt buộc trong chương trình giáo dục phổ thông, đồng thời là môn thi tốt nghiệp hàng năm. Tôi biết là sẽ có một số bộ môn khác cũng muốn như vậy, nhưng giờ đây môn Lịch sử có vai trò đặc biệt quan trọng, nên cần phải đổi mới môn học này một cách căn bản.

Nhà nước (trực tiếp là Hội Khoa học lịch sử Việt Nam, Viện Sử học Việt Nam, phối hợp với Đại học Khoa học Xã hội – Nhân văn, Đại học Sư phạm) phải có một bộ sách hoặc một công trình Lịch sử Việt Nam đạt chuẩn quốc gia làm cơ sở tham khảo, vận dụng vào viết chương trình và SGK phổ thông.

Xây dựng các trang mạng internet tổng hợp về giáo dục lịch sử. Trước sự bùng nổ của cuộc cách mạng khoa học công nghệ và ảnh hưởng sâu rộng của internet với đời sống xã hội, các ngành khoa học nên tận dụng cơ hội này để xã hội hóa việc học tập trên mạng internet sẽ mang lại hiệu quả. Với ngành Lịch sử, chúng ta nên thiết lập mạng tổng hợp về chương trình lịch sử Việt Nam và mạng chuyên về lịch sử thế giới, hoặc đơn giản hơn, có thể xây dựng sớm mạng về “ Dạy và học Lịch sử”.

Tăng cường nguồn lực, đầu tư kinh phí cho các môn Khoa học xã hội nói chung và môn Lịch sử nói riêng cao hơn, đủ chi phí cho hoạt động đào tạo, đi khảo sát các di tích lịch sử, xây dựng các phòng học chuyên dùng.

Nâng cao đãi ngộ giảng viên, giáo viên, cải thiện điều kiện công tác, học tập và đời sống giáo viên môn Lịch sử trong điều kiện thu nhập kém đội ngũ giáo viên một số môn khác.  

THVY4DSCN0061
Theo PGS.TS Nghiêm Đình Vỳ, Bộ Giáo dục và Đào tạo nên đưa môn Lịch sử là môn bắt buộc
trong chương trình giáo dục phổ thông, đồng thời là môn thi tốt nghiệp hàng năm.  (Ảnh: TQ)

PV: Trong 2 ngày 18 – 19/8 vừa qua, tại thành phố Đà Nẵng diễn ra “Hội thảo khoa học quốc gia về dạy học Lịch sử ở trường phổ thông Việt Nam” do Bộ Giáo dục và Đào tạo và Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam phối hợp tổ chức. Đây được đánh giá là một trong những hội thảo có quy mô lớn nhất từ trước đến nay về dạy và học môn Lịch sử ở trường phổ thông. Là một trong những người chủ trì Hội thảo này, ông đánh giá như thế nào về kết quả đạt được của Hội thảo?

PGS.TS Nghiêm Đình Vỳ: Đây đúng là cuộc hội thảo có qui mô lớn nhất từ trước đến nay về dạy và học môn Lịch sử ở trường phổ thông. Hội thảo thu hút đông đảo các nhà giáo, nhà nghiên cứu lịch sử trên khắp mọi miền của Tổ quốc tham dự. Đó là các nhà sử học có uy tín cao ở trong nước và quốc tế của Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam; Viện Sử học Việt Nam, Hội Giáo dục Lịch sử Việt Nam, Hội đồng bộ môn Lịch sử của bộ Giáo dục và Đào tạo, các cán bộ giảng dạy môn Lịch sử của các trường đại học, cao đẳng; các nhà quản lý giáo dục và đại diện cho đội ngũ giáo viên phổ thông của 63 tỉnh thành trong cả nước. Với 430 đại biểu dự Hội thảo chứng tỏ sự tâm huyết giới sử học, của các nhà giáo, đồng thời cũng  nói lên vai trò, vị trí hết sức quan trọng của môn Lịch sử trong hệ thống giáo dục quốc dân.

Ban Tổ chức Hội thảo đã nhận được 99 tham luận, trong đó có 3 bài có tính chất chỉ đạo và đề dẫn, 46 bài về chương trình và SGK, 31 bài về đổi mới phương pháp dạy học, 19 bài về công tác đào tạo, bồi dưỡng giáo viên môn Lịch sử. Các tham luận gửi tới Hội thảo đã được Nhà xuất bản Giáo dục biên tập công phu, in một Kỷ yếu đẹp, khá  “đồ sộ” với 828 trang, khổ lớn 21 x 29,7 cm.

Về nội dung, Hội thảo đã đạt một số kết quả tốt. Cụ thể, Hội thảo cơ bản thống nhất việc đánh giá ưu điểm, hạn chế, phân tích nguyên nhân các yếu kém của chương trình, SGK hiện hành, phương pháp dạy học và đào tạo giáo viên Lịch sử.

Hội thảo khuyến cáo nên tiếp thu một cách có chọn lọc, thích hợp kinh nghiệm tốt của thế giới về chương trình, SGK và mô hình đào tạo giáo viên để vận dụng vào Việt Nam. Vấn đề cấu trúc chương trình, nội dung nên kết hợp giữa đồng tâm với đường thẳng,  giữa lịch sử thế giới và lịch sử dân tộc một cách linh hoạt để tránh trùng lặp.

Hội thảo đã thảo luận, xem xét dự kiến ban đầu chương trình của các bậc học, cụ thể:

Tiểu học: dạy học tích hợp, không dạy theo thông sử, mà hướng về kể chuyện lịch sử một cách hấp dẫn.

Về Trung học cơ sở còn có ý kiến khác nhau. Đa số ý kiến là nên xây dựng chương trình theo đường thẳng, học thông sử (gồm Lịch sử Việt Nam và Lịch sử thế giới). Có thể theo hướng tích hợp trong bộ môn Khoa học xã hội, nhưng vẫn là phân môn Lịch sử riêng, đồng thời có một số chủ đề kết hợp với kiến thức của phân môn Địa lý.

Trung học phổ thông: dạy theo chủ đề, chuyên đề (Trong chủ đề thì có bắt buộc và tự chọn trong bộ môn Lịch sử, không phải là tự chọn môn Lịch sử hay Địa lý, môn Lịch sử vẫn là môn bắt buộc).

Hội thảo cũng bàn về việc nên sử dụng một chương trình và nhiều bộ sách giáo khoa? Có thể cùng một chương trình, có nhiều bộ sách giáo khoa được lưu hành sau khi có một hội đồng kiểm định nghiêm khắc. Tất nhiên, chỉ những bộ sách được kiểm định đủ tiêu chuẩn về nội dung, hình thức và phương pháp mới được ban hành.

PV: Có nhiều ý kiến cho rằng cần tăng cường giáo dục học sinh trong các nhà trường về chủ quyền của Việt Nam đối với hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa. Ông có suy nghĩ gì về việc này?

PGS.TS Nghiêm Đình Vỳ:  Đây là một nội dung quan trọng mang tính thời sự hiện nay là lãnh thổ thống nhất và toàn vẹn của Tổ quốc cùng chủ quyền đối với quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa trên Biển Đông. Tôi hoàn toàn đồng ý rằng cần tăng cường giáo dục học sinh trong các nhà trường về chủ quyền của Việt Nam đối với hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa. Ở các bậc học thấp thì có thể kể những câu chuyện về Lịch sử hai quần đảo này, ở bậc cao hơn thì dạy và cung cung cấp những tư liệu lịch sử, giáo dục lòng yêu nước, tự hào dân tộc, ý thức về chủ quyền quốc gia.

Hiện nay ở Đà Nẵng và Khánh Hòa học sinh đã được học về vấn đề này trong chương trình ngoại khóa hoặc lịch sử địa phương.  

THVY1DSCN0067
PGS.TS Nghiêm Đình Vỳ nguyên là Chủ nhiệm khoa Lịch sử, Hiệu trưởng trường Đại học Sư phạm
Hà Nội, Phó Giám đốc Đại học Quốc gia Hà Nội, nguyên Phó Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương;
nay là Chuyên gia của Ban Tuyên giáo Trung ương, Chủ tịch Hội đồng Bộ môn Lịch sử của Bộ
Giáo dục và Đào tạo. (Ảnh: TQ)

PV: Nhân dịp chuẩn bị khai giảng năm học mới, là một nhà giáo có nhiều tâm huyết với môn Lịch sử, ông nhắn gửi điều gì tới các giáo viên dạy môn Lịch sử và các em học sinh?

PGS.TS Nghiêm Đình Vỳ: Môn Lịch sử không chỉ trang bị kiến thức mà còn góp phần hình thành nhân cách, tinh thần yêu nước, yêu quê hương cho học sinh. Thế hệ trẻ cần phải hiểu rõ và yêu mến lịch sử dân tộc, có vốn hiểu biết cần thiết về lịch sử, văn hóa dân tộc và nhân loại, từ đó có tinh thần tự tin dân tộc, kế thừa truyền thống tốt đẹp của cha ông… Hiện nay thang giá trị và định hướng giá trị đã có sự thay đổi.  Những biểu hiện tích cực, tiêu cực đã và đang diễn ra trong đời sống xã hội nói chung, hoạt động giáo dục nói riêng. Điều đáng lo ngại trong thang giá trị và định hướng giá trị của thanh thiếu niên, thể hiện trong các “giá trị quá độ”’ từ “con người xã hội” sang “con người cá nhân”, từ “con người tập thể” sang “con người cá thể”, “con người đoàn thể” sang “con người gia đình”.  Những giá trị về tính lương thiện, trung thực, ngay thẳng, niềm tin, lòng bao dung, sự liêm chính, đang bị xuống hạng trong nhân cách một bộ phận đáng kể của lớp trẻ. Trong khi đó, những định hướng về nhân cách như lý tưởng, hoài bão, bản lĩnh, lòng tự tôn dân tộc thì ít được chú ý. Vì thế, dạy học Lịch sử  phải hướng tới giáo dục những phẩm chất, giá trị sao cho học sinh phổ thông: yêu quý bản thân, gia đình, quê hương đất nước; có tinh thần tự hào, tự tôn dân tộc, bảo vệ Tổ quốc…Việc xây dựng và hoàn thiện nhân cách con người Việt Nam với những phẩm chất, giá trị nói trên là nhiệm vụ của toàn xã hội, nhưng giáo dục phổ thông, tôi cho rằng giáo dục lịch sử phải đóng vai trò tiên phong và nền tảng. Như thế, vào đầu năm học mới này, trách nhiệm thuộc về các bạn đồng nghiệp, những nhà giáo giảng dạy môn Lịch sử ở trường phổ thông và đại học, cao đẳng.

Cùng với chương trình, SGK và các yếu tố khác thì giáo viên là yếu tố quan trọng hàng đầu, có vai trò quyết định trong việc tạo hứng thú và kết quả học tập cho môn Lịch sử cho các em học sinh. Tôi mong sao đội ngũ giáo viên dạy môn Lịch sử nỗ lực khắc phục khó khăn, không ngừng nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ và cập nhật kiến thức mới, chú ý thực tiễn của địa phương, từ đó nâng cao sức hấp dẫn của bài giảng để các em học sinh yêu môn Lịch sử và học tốt môn Lịch sử. Trước mắt, khi chưa có thay đổi về chương trình và SGK, nếu trong quá trình giảng dạy, giáo viên thấy SGK có chỗ nặng nề, chưa phù hợp thì có thể chủ động điều chỉnh, trên cơ sở bám sát mục tiêu bài giảng, thực hiện tốt sự chỉ đạo của Bộ Giáo dục và Đào tạo.

Tôi mong các em học sinh nhận rõ vai trò quan trọng của môn Lịch sử, hiểu được cái hay, cái đẹp của môn Lịch sử và có phương pháp học tập phù hợp để đạt kết quả cao trong môn học này. Bên cạnh bài giảng trên lớp của các thày cô giáo, các em có thể tham khảo thêm những kiến thức đúng, chính xác, hấp dẫn qua sách báo và các phương tiện truyền thông đại chúng, qua tham quan các di tích lịch sử và các hoạt động ngoại khóa…Hy vọng rằng năm học 2012-2013 các em đạt kết quả tốt trong thi, kiểm tra môn Lịch sử, sẽ có nhiều học sinh đoạt giải cao của kì thi học sinh giỏi quốc gia và sẽ được tuyên dương, nhận phần thưởng cao quí tại Văn Miếu – Quốc Tử Giám như tháng 5/2012 Bộ Giáo dục và Đào tạo đã tổ chức.

Nguồn:dangcongsan.vn

Bài Viết Liên Quan